Kuchnia żydowska – napoje i dania

MikkeHarry napłodził coś po swojemu na temat wpisu:

Pisząc o żywności nadającej się do spożycia przez osoby narodowości żydowskiej tj. tzw. Żydów zamieszkujących obecnie nie tylko Izrael należy najpierw wspomnieć o przepisach dotyczących koszerności, gdyż one regulują przydatność napojów, jedzenia i leków do spożycia przez Żydów. Dotyczy to też warunków w jakich potrawy te powinny być spożywane i przechowywane.

Przepisy te wywodzące się z Pięcioksięgu Mojżeszowego są restrykcyjnie przestrzegane przez ortodoksyjnych Żydów, którzy z powodów religijnych nie zjedzą i nie wypiją niczego niekoszernego. Nadzór nad koszerowaniem potraw i napojów sprawują rabini i to oni dopuszczają określone produkty do spożycia.

Żydzi nie spożywają mięsa ze świni i jej krwi oraz nie łączą mleka z niektórymi rodzajami mięsa np. rybami. Mięso dla Żydów musi wyjść z pod rzezaka szojcheta (człowieka dokonującego szechity (uboju rytualnego) polegającego na poderżnięciu gardła żywemu i nieogłuszonemu zwierzęciu! Kuchnia żydowska jest podobna też do kuchni arabskiej bo stosuje się w nich obu podobne produkty i na tą ostatnią również duży wpływ mają zasady religijne.

Żydzi swoje potrawy przygotowują kilkanaście godzin przed szabatem, w którym to czasie nie mogą nic robić tj. gotować albo rozpalać pieców i są to w większości zimne przekąski nadające się jeszcze do spożycia po kilkunastu godzinach również ze względów świeżośćiowych, a nie tylko koszerności. Istnieją trzy rodzaje kuchni żydowskiej, a każdy z nich łączy w sobie elementy kuchni innych narodowości. Również polskiej i niemieckiej, ale do rzeczy. Opiszę teraz jakieś przykłady żydowskich napojów i potraw:

Maca to żydowski chleb spożywany w trakcie święta Pesach. Był również spożywany przez Żydów w niewoli egipskiej. Sporządza się go używając niezakwaszonej mąki, której posiadania w domu zakazuje religijne prawo. Miesza się więc z wodą mąkę pszenną i piecze do 20 minut licząc ten czas od wyrobienia ciasta. Maca wygląda jak płaskie placki o owalnym lub kwadratowym kształcie. Taki chleb można wypiec też maszynowo co nie jest jednak zgodne z prawem religijnym.

W Europie Środkowej i Wschodniej jeszcze w XX wieku uważano że maca zawiera krew zamordowanych chrześcijańskich dzieci. To również kłóci się z przepisami o koszerności bo krew jest dla Żydów nieczysta i niekoszerna, a takie pomówienia przyczyniały się do wybuchów epidemii antysemityzmu w Europie.

Gefilte fisz to potrawa znana wśród polskich Żydów jako „karp po żydowsku” i weszła na dobre do kanonu polskich potraw wigilijnych. Ryba jest faszerowana i podawana na słodko, a spożywają ją w większości Żydzi aszkenazyjscy tj. ci wywodzący się z Europy Wschodniej. Ani izraelskie, ani nawet niemieckie książki kucharskie nie zawierają przepisów dotyczących składników i sposobów przygotowywania „karpia po żydowsku”. Odpowiednik tej potrawy dla Żydów litewskich nie jest podawany na słodko, a zawiera więcej pieprzu i mniej cukru.

Nie ma zatem jednego przepisu na ww. potrawę, ale różne jej wersje w zależności od regionu, w którym jest przygotowywana łączy to że jest podawana na zimno w słodkiej galarecie z rodzynkami i płatkami migdałów. Może też zawierać plasterki jajek i marchewki. Natomiast wywar robi się z karku i głowy ryby gotowanych przez kilka godzin z cebulą (to w Polsce) i innymi warzywami.

Czulent, czyli gulasz przyrządzany też z mięsa koszernego z fasolą lub ciecierzycą oraz z kaszą jaglaną bądź jęczmienną i cebulą. Niekiedy podawany jest z knedlami lub jajkami ugotowanymi na twardo. Spożywa się go najczęściej w szabat. Jest on jedną z potraw przygotowywanych przed szabatem, w którym nie wolno gotować na ogniu, więc jest pozostawiony na noc w rozgrzanym piecu i gotuje się w nocy z piątku na sobotę. Kiedyś po przygotowaniu był noszony przez Żydów do piekarni lub innych przybytków z miejskimi piecami aby tam dusił się powoli w takim piecu służącym do pieczenia chleba. Taka komora w chlebowym piecu, w której przechowuje się ciepłe potrawy zwana jest szabaśnikiem (nie mylić z paśnikiem!).

Czulent może być sporządzany z jagnięciny (jagnięciu szojchet musi poderżnąć gardło na żywca!) i podawany z ogórkami kiszonymi lub warzywami.

– Uszy Hamana (Hamantasze) to trójkątne i nadziewane ciasteczka wypiekane w przeddzień karnawałowej zabawy Żydów (święto Purim – 15 marzec) przez kobiety. Do ich upieczenia używa się margaryny, cukru, jajek wanilii, proszku do pieczenia, mąki, soku pomarańczowego i kuchennej soli. Nadzienie może być z fig, maku, bakalii lub orzechów. Można je też nadziać konfiturami i serem albo miodem. Nazwa i pochodzenie potrawy mają swoje korzenie w Niemczech….

* Są też dostępne specjalne restauracje (nawet sieciowe) z tylko i wyłącznie koszerną żywnośćią! (np. McDonald`s Kosher).
Napoje:

W tej części niniejszej pracy nie sposób nie wspomnieć o alkoholu, który Żydzi mogą pić tylko w święto Purim tj. 15 marca (wg. żydowskiego kalendarza bo wg. chrześcijańskiego jest to dzień wcześniej). Święto to jest odpowiednikiem naszego karnawału, w którym zasady Tory przestają obowiązywać.

Wymienienie tutaj szczegółowo koszernych napojów, które są zdatne do spożycia dla Żydów jest zadaniem trudnym gdyż pojęcie koszerności od dawna odnosiło się wyłącznie do jedzenia. Natomiast koszerne napoje są nowością też w prawie żydowskim, więc opiszę je tutaj tylko pokrótce na przykładzie wódek i win:

– Wódki, koszerne są te bez żadnych barwników i smakowych dodatków, a produkowane z ziemniaków lub innych zbóż. Te gorszej jakości zawierają składniki odzwierzęce, ale wtedy alkohol nie jest koszerny. Koszerne są natomiast woda, drożdże i cukier, tak więc większość alkoholi produkowanych domowo w Polsce nadaje się do spożycia przez Żydów. (Przypadek? :D) Wódki, które dotychczas uzyskały formalnie certyfikat koszerności to np. Stoppy Betty i Crystal Head Vodka – obie produkowane w USA (stan Maryland). W Polsce takie certyfikaty wydane przez różne izraelskie instytuty posiadają wyroby Smirnoffa i Absoluta, które są w powszechnej sprzedaży.

– Wina (Izrael jest producentem wysokiej jakości win np. Tabor Adama Merlot – czerwone, wytrawne). Dbanie o winne krzewy i butelkowanie jest również wykonywane przez wierzących Żydów i kontrolowane przez rabinów. Winnica powinna odpoczywać co 7 rok, a pewną ilość wyprodukowanego wina trzeba wylać, a pomiędzy krzewami winogron nie wolno uprawiać nic innego – te i wiele innych zasad wpływają na koszerność wina :).

 

Reklamy

Śmiertelne owoce

Gdyby nie jego śmierć to Jan Sobieski (tak, ten co rozgromił muslimów pod Wiedniem) nie mógłby zostać królem! Otóż w 1673 roku z przejedzenia owoców zmarł we Lwowie król Polski i książę litewski – Michał Korybut Wiśniowiecki. Ur. 2 1640 roku lubił dobrze zjeść i wypić (najczęściej wina). Dlatego pewnej wieczerzy przesadził z winem i owocami co doprowadziło do zatrucia jego żołądka, a w następstwie pęknięcia wrzodów i bolesnego zgonu króla.

*Owoce nie koniecznie są same w sobie zdrowe (patrz. wpis o fruktozie – cukrze owocowym) i jak uczy nas historia Polski na przykładzie ww. władcy też można się nimi zatruć lub przejeść…

Michał Korybut Wiśniowiecki (książę i król 🙂 )

Smacznego!

Kurczaki

Dzisiaj drób jest jednym z tańszych mięs i produkowanych przemysłowo albo masowo na farmach. Kurczaki są faszerowane antybiotykami, sterydami lub innymi wspomagaczami wzrostu co najczęściej obniża jakość ich mięsa.  Znane są też przypadki hodowania okazów z 4 udami lub dwoma głowami dla dużych sieci fast-foodów.

Ale czy było tak w czasach księcia Bolesława lll Rozrzutnego, zwanego także Bolkiem Hojnym, księcia Wrocławia, Legnicy i Brzegu? Tak, dzisiaj w „Kuchni MikkeHarry`ego” – kuchnia książęca, a rzeczony książę urodził się w roku 1295 i zmarł w 1352 i nie rozchodzi się wcale o jego włości ani o to co jadł na śniadanie, ale o …..jego śmierć. Śmierć ta związana jest z drobiem…

U schyłku swojego życia książę Bolko był już tak biedny, chory i bezdomny że stracił wszystko co miał. Tak oto jak stał, wygłodzony dotarł na ucztę wydaną z okazji Wielkiego Postu, na której spożył 13 kurczaków! i zmarł….na niestrawność.

Czy zaszkodziły mu łakomstwo i przejedzenie? Takie po dłuższym okresie nie mania nic ciepłego ani zimnego w pysku gdy żołądek się już stopniowo przyzwyczaił do swojej pustki.

Zboża i pieczywo z glutenem

Pszenica, żyto, owies, jęczmień i inne zboża aby zapewnić sobie ochronę przed owadami i przetrwanie w innych warunkach zapewniły sobie specjalne białko zwane glutenem….

!Dzisiejszy post nie będzie niczym nowym dla osób nie tolerujących glutenu :). To białko zawiera między innymi pieczywo, które spożywamy i może być szkodliwe dla ludzkiego organizmu…

Gluten jest mieszaniną białek roślinnych, które występują w ww. zbożach. Toteż jest obecny w ciastach wyrabianych z mąk powstałych z tych zbóż. Pieczywo wyrabiane z tych mąk ma porowatą strukturę, a ciasto ciągliwą konsystencję. Gluten powstaje najczęściej podczas wyrabiania tych ciast. Zawiera go również makaron też wyrabiany z ciasta.

Białka tego nie toleruje 1% populacji i powoduje ono uszkadzanie kosmków jelitowych. Gdyż ten 1% ludzi choruje na wytwarzanie w ich organizmie przeciwciał działających przeciwko glutenowi…

Produkty zawierające gluten:
Kasza jaglana
Kukurydza
Soja
Ryż
Fasola
Groch
Chleb
Maniok
Parówki (mogą go zawierać)
Mięso mielone (możliwy gluten)
Pasztety (jw.)
Wędliny
Piwo
Cukierki
Czekolada z nadzieniem
Leki
Jogurty i śmietany
Przyprawy

Zawartość glutenu w danym produkcie najłatwiej jest sprawdzić jodyną lub płynem Lugola. Należy w tym celu jedną kroplę któregoś z tych specyfików nanieść na dany produkt (np. kromkę chleba). Takie badanie nie jest jednak miarodajne, gdyż dany produkt wcale nie musi zawierać glutenu mimo jego pozytywnego wyniku. Nietolerujący glutenu mogą cierpieć na zaburzenia metabolizmu serotoniny – hormonu odpowiedzialnego za dobre samopoczucie. Nadwrażliwość na gluten powoduje podobne dolegliwości co celiaklia*. Ale w przeciwieństwie do niej alergia na gluten nie ma podłoża autoimmunologicznego** i z czasem zmniejsza siłę swojego działania.

Gluten powoduje:
Wahania nastroju
Nudności
Bóle głowy
Problemy z trawieniem
Zmęczenie
Depresja
Niedobór witamin

*Celiaklia to zależąca od stężenia glutenu w organizmie choroba trzewii. Szczegóły dla laików: https://pl.wikipedia.org/wiki/Celiakia

**Autoimmunologiczny – choroby z rodziny autoimmunologicznych polegają na niszczeniu przez układ odpornościowy swoich własnych tkanek i komórek. Do tych chorób należą np. łuszczyca i bielactwo nabyte.

***Tekst, jak wszystkie inne w „Kuchni MikeHarry`ego” opracował dla was pokrótce MikeHarry.

Cukier owocowy (fruktoza)

Czy spożycie powszechnie uważanych za zdrowe owoców może spowodować biegunkę, wzdęcia, skurcze i mdłości? – Samych owoców raczej nie, ale pech chce że zawierają one cukier owocowy, od którego możemy nawet przytyć gdyż fruktoza odkłada się w jamie brzusznej w formie tkanki tłuszczowej, a to może prowadzić do zawału serca….

Produkty zawierające fruktozę:
– żelki i słodycze
– napoje gazowane
– jogurty
* Cukier owocowy jest do nich dodawany ze względu na swój słodki smak.

Wpływ fruktozy na ludzki organizm:
Nasz organizm nie produkuje cukru owocowego, a więc wątroby mają problem z rozłożeniem go jeśli ten trafi już do organizmu razem z owocem. Ponadto jeśli cierpiący na nietolerancję cukru owocowego, czyli tzw. fruktozemię zignorują pierwsze objawy (np. odkładanie się tkanki tłuszczowej) wpływu fruktozy na organizm może to skutkować nawet uszkodzeniami nerek i wątroby.

Inne dolegliwości, które może spowodować cukier owocowy:
– nadciśnienie tętnicze
– choroby serca
– stłuszczenie wątroby (i inne jej obciążenia)
– większy poziom cholesterolu
– odkładanie się tłuszczu trzewnego w jamie brzusznej
– zwiększenie apetytu
– bóle żołądkowo-jelitowe
– atak na ośrodki nagrody w mózgu
– spadek aktywności ruchowej (możliwy)

I pomyśleć że fruktoza miała być zdrowszym zamiennikiem zwykłego cukru białego (substytutem dla diabetyków) ponieważ wchłania się powoli (w przeciwieństwie do niego) i nie powoduje wzrostu stężenia glukozy we krwi.

Fruktozę można znaleźć jeszcze w:
– nektarze kwiatów
– miodzie
– spermie ssaków (jako materiał energetyczny dla plemników)

Jest ona związkiem chemicznym organicznym i w temperaturze pokojowej ma krystaliczny kolor i słodki smak. Ponadto cukier owocowy słabo rozpuszcza się w wodzie. Ludzki organizm przyswaja fruktozę znacznie gorzej niż glukozę czy sacharozę. . Stosuje się ją również w przemysłach: spożywczym i farmaceutycznym.

Pizza z histaminą

Jedna z naszych ulubionych potraw mogąca jak się okazuje powodować następujące przypadłości:
– egzemę ( zapalenie skóry, wypryski, wysypki skórne)
– biegunkę
– wymioty
– gorączka
– pocenie się (nadmierne)
– bóle brzucha
– bóle i zawroty głowy
– zaburzenia rytmu serca
– świąd (swędzenie skóry)
– mdłości
– trudności w oddychaniu

Powodem takich dolegliwości i migren odczuwanych dwie godziny po zjedzeniu pizzy jest histamina występująca jeszcze w pomidorach i salami oraz serze. Ludzki układ immunologiczny wydziela ją też podczas reakcji alergicznych. Jeśli ktoś jest uczulony na histaminę bądź odczuwa nadwrażliwość gdy ta przenika do organizmu oznacza to że że enzym w organizmie odpowiedzialny za jej wchłanianie i rozkład jest mało aktywny lub w ogóle nie aktywny. Naczynia krwionośne nagle się wtedy rozszerzają, a ciśnienie krwi spada.

I francuskie pieski po zjedzeniu pizzy mogą dostać ataków migreny 🙂

*Histamina to związek chemiczny występujący naturalnie w ludzkim organizmie i będący rozjemcą procesów zapalnych (jakkolwiek to nie zabrzmiało 😀 ). Substancja ta pobudza również wydzielanie kwasu żołądkowego. Najwięcej histaminy jest w skórze, błonach śluzowych żołądka i nosa oraz w płucach.

Żadne ilości histaminy zawarte w żywności nie dezaktywują się w procesie obróbki termicznej i nie giną gdy dany produkt podda się działaniu wysokiej temperatury. W przewodzie pokarmowym diaminoksydaza dezaktywuje histaminę i trochę obniża jej toksyczność oraz trujące właściwości. Niskie oddziaływanie diaminoksydazy na histaminę może być spowodowane nadużywaniem alkoholu, predyspozycjami genetycznymi lub zażywaniem leków. Toteż wtedy histamina działa na ludzki organizm bardziej toksycznie.

W przypadku spożycia mięsa zawierającego nadmierne ilości histaminy posiłek taki może zakończyć się śmiercią konsumenta :). Będzie ona wynikiem uprzedniego zatrucia pokarmowego po spożyciu mięsa z trucizną. Trujące właściwości histaminy zależą nie tylko od jej dawki w pożywieniu, ale i od indywidualnych uwarunkowań organizmu każdego człowieka. Może ona też wchodzić w reakcję z innymi potencjalnie trującymi substancjami obecnymi w ludzkim organizmie…..

Smacznego życzy MikkeHarry!

Cukierki z aluminium

Aluminium (glin) zawiera duże ilości różnych zanieczyszczeń. Jest pozyskiwane z boksytów. Zawierają je otoczki kolorowych cukierków czekoladowych lub owocowych w środku. Do organizmu przedostaje się też z napojami z puszek aluminiowych i jest silną neurotoksyną. Glin nie spełnia żądnej funkcji biologicznej w przeciwieństwie do żelaza lub wapnia, a we krwi przenosi go transferazyna – ta sama proteina, która transportuje przez krew żelazo. Tego związku używa się w żywności między innymi do produkcji serów topionych i jako środka konserwującego.

Aluminium jest głównym czynnikiem powodującym chorobę Alzheimera i dlatego Parlament Europejski zamierza zakazać stosowania go w żywności. Człowiek powinien spożywać tygodniowo od 14 do 280 miligramów glinu.

Szersze zastosowanie niż w produkcji żywności aluminium znajduje w przemyśle lotniczym, samochodowym i metalurgicznym. Podwyższone stężenie tego pierwiastka w powietrzu odnotowuje się w pobliżu hut aluminium i zakładów oraz fabryk, w których spala się węgiel brunatny (np. spalarnie odpadów). Do środowiska glin może przedostać się również metodami naturalnymi – poprzez erupcję wulkanów i wietrzenie skał.

Aluminium powoduje:
– Alzheimera
– Demencję
– Autyzm
– Parkinsona
– inne choroby neurologiczne
– Uszkodzenia tkanki mózgu i układu nerwowego
– Zwyrodnienia
-Zwiększoną łamliwość kości
– Pogorszenie pracy tarczycy
– Zmniejszenie poziomu wapnia w kościach
– Wzdęcia i zapalenia jelit (od leków zawierających glin)
– Zaburzenia pamięci, równowagi i koncentracji
– Osłabienie pracy trzustki
– Przyczynia się do powstawania osteoporozy
– Choroby układu oddechowego takie jak: astma, pylica i rozedma płuc (zapadają na nie często osoby pracujące przy obróbce aluminium)
– Anemia
– Zwiększona ilość aluminium w guzach piersi (rakotwórczość)
– Urazy neurologiczne (toksyczność aluminium)
– Bezpłodność (możliwa)

Inne produkty z aluminium:
– Leki (przeciwbólowe i przeciwbiegunkowe oraz osłonowe (osłaniające błony śluzowe układu pokarmowego przed antybiotykami)
– Puszkowane napoje (np. coca-cola i piwo – im dłużej napój jest przechowywany w puszce tym stężenie glinu w nim jest wyższe )
– Herbata g(lin w niej jest nieprzyswajalny dla ludzkiego organizmu, a więc czy nieszkodliwy?)
– Szczepionki (razem z rtęcią, ale akurat w tych medykamentach jest bardziej niebezpieczne dla ludzkiego organizmu niż ona. Glin w nich jest dużo bardziej toksyczny niż w żywności i szybciej dostaje się do tkanek i mózgu. To szczepionki z aluminium powodują autyzm u dzieci)
– Cytryna w herbacie (cytrynian glinu)
– Ogórki kiszone z solą spożywczą
– Jadalne rośliny (glin przenika do nich z gleb i wód powierzchniowych)
– Aluminium stosuje się w produkcji dezodorantów, antyperspirantów, szamponów, filtrów, kremów przeciwsłonecznych i past do zębów oraz innych kosmetyków (więc może być wchłonięte do organizmu ludzkiego również przez skórę i drogi oddechowe)
– Opakowania na żywność (folie, puszki, kartony na soki, garbki aluminiowe
– E173 (zabarwia cukierki na srebrny kolor i dekoruje wypieki)
– Woda ( do której w trakcie oczyszczania dodano sole glinu, a glin najłatwiej przyswajalny dla organizmu jest gdy pijemy wodę na czczo. Zaleca się stosowanie filtrów wody!)
– Galaretki
– Kolorowe otoczki drażetek i cukierków
– Mleko w kartonie
– Soki w kartonie (te kwaśne absorbują glin ze ścianek opakowania, z którymi mają bezpośredni kontakt i dzieje się też tak w przypadku puszek)
– E541 (ten emulgator dodawany jest do pieczywa i ciasta)
– Jogurty (wieczko kubeczka :D)
– E556 (stosuje się go w produkcji gum do żucia aby zapobiec zbrylaniu się ich)
– Dżemy
– E554 (zapobiega zbrylaniu się soli i cukrów)
– Biała mąka ( przy jej produkcji stosuje się związki potasu i aluminium jako wybielacz)
– Puszkowane konserwy warzywne i owocowe o kwaśnym odczynie
– Cukier i proszek do pieczenia
– Ziarna zbóż i konserwanty
– Przyprawy: pieprz, majeranek i bazylia
– Lukrowe polewy
– Sól kuchenna (aluminium stosuje się do jej wybielania, ale zawiera również związki chloru)

Powszechną już na świecie praktyką jest przetwarzanie tj. podgrzewanie gotowej już żywności w aluminiowych opakowaniach (np. lasagne). Gdy aluminium zostanie podgrzane do 150 stopni Celsjusza może wywrzeć znaczny wpływ na ludzki organizm! Największe ilości tego metalu ciężkiego odkładają się w naszych mózgach.

Natomiast takie warzywa jak: seler, szpinak, jabłko, pietruszka i burak wspomagają procesy oczyszczania organizmu ludzkiego z aluminium i innych metali ciężkich.

Organizm należy też odkwaszać gdyż wtedy metale ciężkie wyrządzą w nim znacznie mniej szkód. Aluminium w szybkim tempie usuwa też z organizmu czosnek (naturalny antybiotyk). Można użyć też w tym celu kolendry lub imbiru.

Można też ograniczyć używanie aluminiowych naczyń oraz nie pić napojów z puszek. Nie zaszkodzi też oczyszczać regularnie organizm z toksyn (warzywami wymienionymi powyżej) i czytać etykiety na opakowaniach. A mleko w butelkach szklanych nie zawiera aluminium w przeciwieństwie do tego w kartonach. W ten sposób przynajmniej minimalnie unikniemy kontaktu z aluminium w jedzeniu.

Wskazane jest również zawinięcie żywności w papier pergaminowy przed zawinięciem jej w folię aluminiową tak aby nie miała ona z nią bezpośredniego kontaktu.

Aluminium jest przez człowieka słabo przyswajalne, a ponad 95% wydalane jest z organizmu razem z moczem. Chyba że nerki są niewydolne wtedy glin odkłada się w ciele. Również im człowiek jest starszy tym więcej glinu odkłada się w jego organizmie.

Objawy aluminiowego zatrucia:
– Negatywny wpływ na procesy poznawcze człowieka
– Drżenie mięśni i paraliż
– Zaburzenia mowy i pamięci oraz koordynacji ruchowej
– Negatywny wpływ na układ rozrodczy (u zwierząt)

Aluminiów z garnków rozpuszcza się podczas gotowania bardzo kwaśnych potraw i w stanie płynnym przenika do nich. A z nich już blisko do naszej jamy ustnej…Aby uniknąć przeniknięcia do organizmu aluminium w ten sposób należy aluminiowe naczynia zamienić na garnki ze stali nierdzewnej. Nie należy gotować również w garnkach aluminiowych z uszkodzoną powłoką ochronną kwaśnych i słodkich zup.

Ze względu na to że aluminium najczęściej wdychamy z powietrzem lub pijemy z napojami gazowanymi najwięcej glinu odkłada się w nosie i w płucach oraz w jamie ustnej. Ryzyko zachorowania na raka piersi wzrasta natomiast gdy wchłaniamy glin przez dezodorant lub antyperspirant.